manhquanjsc - manhquanjsc.com.vn

PHÂN BIỆT ĐÁ QUÝ THIÊN NHIÊN VÀ NHÂN TẠO

Ngày nay, với sự phát triển khoa học và kỹ thuật mạnh mẽ, đá quý nhân tạo tràn lan trên thị trường. Bất kỳ loại khoáng vật nào có thể sử dụng trong kỹ thuật được thì được nhân tạo.Ví dụ kim cương, ruby, thạch anh v.v.. Để tránh mua nhầm phải hàng nhân tạo cần phải có những phương pháp để nhận biết chúng.

Ngày nay với sự phát triển khoa học và kỹ thuật mạnh mẽ, đá quý nhân tạo tràn lan trên thị trường. Bất kỳ loại khoáng vật nào có thể sử dụng trong kỹ thuật được thì được nhân tạo.Ví dụ kim cương, ruby, thạch anh v.v.. đều được sản xuất trong các phòng thí nghiệm không những trên mặt đất mà còn trên vệ tinh. Các vật phẩm kỹ thuật đó đều có thể sử dụng làm hàng trang sức.

Các khoáng vật nhân tạo có tất cả những tính chất vật lý và hóa học của thiên nhiên. Vì vậy dùng các kỹ thuật  kiểm định những tính chất đó thì hoàn toàn thất bại trong việc phân biệt đá quý thiên nhiên và  nhân tạo.

Trong thiên nhiên cũng tồn tại những loại khoáng vật giống nhau một số tính chất như màu sắc, độ trong suốt.Ví dụ kim cương và zircon, chúng có thể tráo nhau làm hàng trang sức, nhưng giá trị rất khác nhau. Trên thị trường nhan nhản những hàng giả. Hàng giả không phải nhân tạo, tuy chúng là thiên nhiên nhưng giả theo đúng nghĩa gà mang lông công vậy.

Cần thiết phải phân biệt hàng thiên nhiên và nhân tạo, hàng thật và hàng giả. Để phân biệt hàng thiên nhiên và nhân tạo theo các dấu hiệu nhận biết sau đây.

1. Bao thể khoáng vật trong đá quý

Trong thiên nhiên khi khoángđược mọc lớn lên từ mầm , chúng ôm những khoáng vật đã sinh ra trước nằm bên cạnh và vật bị ôm trở thành chứng tích của quá trình thiên nhiên.Vật bị ôm là “ bao thể” (inclusion). Bao thể khoáng vật là dấu hiệu nhận biết đá quý thiên nhiên. (hình 1)

       

Hình 1: Bao thể pyrop trong kim cương thiên nhiên (trái) và bao thể zircon trong sapphire thiên nhiên

 

Không nên nhầm bao thể khoáng vật và những mảnh kim loại của nồi nấu rơi vào đá quý nhân tạo, bụi bẩn nhân tạo v.v..

2. Bao thể âm là hiện tượng lạ của đá quý thiên nhiên, mà đã lạ thì không nên dùng nhưng phải biết.

Hình 2: Bao thể âm trong kim cương thiên nhiên

3. Bọt khí trong đá quý là dấu hiệu chính xác của quá trình nhân tạo đá quý. Trong thiên nhiên hầu như không có bọt khí. (Hình 3)

Hình 3: Bọt khí trong ruby xử lý ép thủy tinh chì

4. Chất lưu còn sót trong quá trình nhân tạo. Khi nấu đá quý nhân tạo người ta thường dùng chất trợ dung để giảm nhiệt độ nóng chảy của vật liệu nấu là hóa chất dạng bột. Khi nấu chảy vật liệu, chất trợ dung còn sót chút ít trở thành di chứng của đá quý nhân tạo. Chúng tồn tại trong đá quý nhân tạo với nhiều hình thù kỳ dị. (Hình 4, trái)

5. Đường sinh trưởng (strie) là dấu vết nhân tạo đá quý. Trong thiên nhiên và nhân tạo, đá quý được phát triển từ những cái mầm. Khi phát triển lớp sau chồng trên lớp  trước, cứ thế mà lớn dần lên. Nhưng quá trình thiên nhiên xảy ra và kéo dài hàng triệu năm, vết tích giữa các lớp hòa vào nhau tạo nên những tinh thể có độ đồng nhất khá cao. Trong khi đó quá trình nhân tạo mỗi một mẻ nấu chỉ kéo dài không quá 10 tiếng đồng hồ, dấu vết chồng lên nhau đó vẫn còn giữ lại tạo nên những đường song song nhau, có khi còn uốn cong theo chiều phát triển từ một mầm là trung tâm.(Hình 4, phải)

     

Hình 4: Bao thể chất lưu trong ruby nhân tạo (trái) và đường sinh trưởng cong trong ruby nhân tạo (phải)

6. Đới màu song song và sắc nét là dấu hiệu đá quý thiên nhiên chớ có nhầm với đường sinh trưởng trong đá nhân tạo. Trong thiên nhiên kéo dài hàng triệu năm chất tạo màu không ổn đinh làm cho đá quý thiên nhiên không đồng nhất về màu sắc, tạo nên những đới màu song song, sắc nét và có độ dày từng đới rõ rệt.Quá trình nhân tạo tuy kéo dài trong vài tiếng đồng hồ không thể tạo nên những đới màu như vậy.(Hình 5)

     

Hình 5: Đới màu song song trong sapphire thiên nhiên

7. Bao thể 3 pha là hiện tượng lạ : trong một bao thể tồn tại 3 pha :lỏng, khí và nước, chúng tồn tại trong đá quý thiên nhiên mà trong đá nhân tạo không bao giờ gặp. Chúng lạ nên không giải thích được, nhưng dù sao vẫn có ích khi sử dụng dấu hiệu này để  xác nhận đó là đá quý thiên nhiên. (Hình 6)​

Hình 6: Bao thể đa pha (2 pha, 3 pha) trong đá quý thiên nhiên

 

8. Soi đèn cực tím sóng dài hay ngắn có thể giúp nhận biết một số đá nhân tạo.

Sử dụng đèn cực tím sóng dài hay sóng ngắn có thể phát hiện đá quý nhuộm màu hoặc nhân tạo. (Hình 7)

9. Màu nhân tạo, chất phát sáng nhân tạo nhằm nâng cao chất lượng đá quý thiên nhiên hay nhân tạo làm đau đầu thương nhân hay nhân viên kiểm định đá quý. (Hình 7)

Hình 7: Đèn cực tím sóng dài được sử dụng để phát hiện một số đá quý  nhuộm màu. Dưới ánh sáng đèn cực tím sóng dài, hai mẫu vòng ngọc Jadeit nhuộm màu phát quang mạnh, còn mẫu ngọc Jadeit thô (hình vuông) không phát quang.

10. Đá quý giả dễ dàng phân biệt đá quý thật bằng cách đo 3 hằng số cơ bản : tỷ trọng, chiết suất,độ cứng.

11. Dựa vào những dấu hiệu riêng biệt: cấu trúc tổ ong trong đá nhân tạo ( hình 8) hay vết côn trùng trong hổ phách thiên nhiên ( hình 9)

    

Hình 8: Cấu trúc tổ ong trong opal nhân tạo

 

HÌnh 9: Côn trùng trong hổ phách Baltic